تحليلى از گفتار دوم فارسنامه در گفتار دوم فارسنامه ، ميرزا حسن به تبيين و توضيح اوضاع و احوال جغرافيائى و اقليمى فارس و شهرهاى آن مىپردازد و پس از بيان مقدمات علميه ، از شيراز و خصائص و بناها و بقاع و بساتين و علما و شعراء و وزراء آن سخن مىراند و چون به شهرها و بلوكات فارس مىرسد ، كارى را انجام مىدهد كه هنوز پس از بيش از صد سال كه از تأليف اين كتاب مىگذرد ، مشابهى نيافته است . او همانند محققى خردمند و جستجوگر به گردآورى اطلاعات درباره فارس پرداخته است و سالها رنجى توانفرسا بر خويشتن هموار كرده ، ده‌هاى دور و نزديك و شهرهاى كوچك و بزرگ فارس را در چهارچوبه محدوده فارس شناخته‌شده آن روزگار ، مورد توجه قرار داده است و در اين كار نيز نظم و ترتيب و منطق علمى حاكم بر كل كتاب را معمول مىدارد . آنچه در گفتار دوم كتاب بوضوح به چشم مىآيد آن است كه ميرزا حسن مىكوشد تا بلوك ، شهرها و روستاها را به طورى جامع معرفى نمايد و به قول خودش گفتار دوم را ، « در بيان صفحه زمين فارس و آنچه را خداى تعالى بر آن آفريده يا مردمان ساخته‌اند ، نمودم مانند شهر شيراز و محلات آن و اعيان هر محله و بقاع و بساتين و بلوكات فارس و قصبات و عرض و طول و سمت قبله مسلمانان آنها و دهات و جهت و نسبت قصبات به شهر شيراز و جهت و نسبت دهات به قصبات پس ايلات فارس و تيره‌هاى ايلات و جزائر و چشمه‌هاى مشهور و درياچه و رودخانه‌ها و قلعه‌هاى خداآفرين كه بر فراز كوهها آفريده . . . پس نام كوههاى مشهور فارس ، پس معدنهاى فارس را به وصفى كه در نقشه مملكت فارس به اختراع اين بنده مرتسم گشته است به ترتيب حروف ايرانى با ملاحظه حرف دوم و سيم بلكه چهارم و پنجم ، تا جستن نام هر بلوكى و قصبه و قريه‌اى و همچنين در ساير چيزها آسان گردد مثلا اگر بخواهيم بدانيم كه نام بلوك كازرون و قريه نودان كازرون در كجاى اين فارسنامه است اولا رجوع به فهرست دهات بلوكات در آخر اين كتاب نموده نودان را در ترتيب نون و واو و دال و الف و نون بخوانيم كه از توابع كازرون است پس ملاحظه عنوان كاف و الف و زاى و راء يعنى كازرون نموده در عنوان بلوكات جستجو كرده كازرون را بيابيم پس در ذيل كازرون در عنوان نون و واو و دال و الف و نون ،